ملاحظاتي درباب فهارس جديد كتابخانه ملي ايران (قسمت دوم: جلد 40) – مصطفی درایتی

ملاحظاتي  در باره جلد 40 فهرست نسخه هاي خطي كتابخانه ملي ايران، فهرستنگار سركار خانم هايده چيذري

1-ص 12 شماره 14502/1 اصول خط و ناشناس كه آغاز آن افتاده است؛ به نظر مي رسد كه همان آداب المشق صيرفي تبريزي باشد كه محتمل هم دانسته اند. براي تطبيق بيشتر مي توان به نسخه ملك شماره 2097/4 مراجعه كرد كه عكس آن در دائرة المعارف بزرگ نيز هست.

2- ص 201 شماره 14560/1 شرح قصيده نونيه كه قصيده را از فخر رازي دانسته؛ اين قصيده از ابوالمفاخر فاخر رازي قرن 6 است نه فخر رازي  كه حتما با فخر رازي، محمد بن عمر 544-606 ق كه معروف به همين نام است اشتباه خواهد شد، اگر منظور فهرستنگار نباشد. و اين قصيده به «قصيده بال مرصع» معروف است.

3- ص 239 شماره 14583/2 با عنوان «صيديه» و ناشناس آمده؛ توصيف و ابواب باقيماند نشان مي دهد كه صيديه حفيد تفتازاني، احمد بن يحيي است كه آغاز و انجام آن افتاده است ولي تعداد و عناوين باقيمانده كاملا با اين رساله هماهنگ است. رك: فنخا جلد 21 ص 913 يا عنوان «صيد نامه».

4- ص 239 شماره 14584 با عنوان «كتاب درسي» و ناشناس؛ از اين رساله نسخه اي در كتابخانه محمد حسين مفتاح بوده كه نام «گنجينه دانش» دارد و از مستشار الدوله، يوسف بن كاظم -1313ق دانسته شده و اين نسخه محتملا از آنجا منتقل شده و همان نسخه است.در الذريعه هم با همين عنوان و مؤلف به آن تصريح شده است. و نسخه اي نيز با همين نام و با همين انتساب در كتابخانه مجلس است. گرچه توصيف كاملي از آن نشده، ولي قرائن كاملا گوياي يكساني است. و نسخه ديگري به شماره 14099 در كتابخانه ملي است لذا تا بحال سه نسخه از آن در ايران معرفي شده كه دو نسخه آن در كتابخانه ملي است و بهتر بود با هم تطبيق مي شد.

5- ص 283 شماره 14617/2 ؛ اين رساله كه نسخه هاي متعددي از آن معرفي شده و با عناوين مختلف ثبت شده؛ گرچه در همه موارد ناشناس آمده است. بيشتر با عنوان «ايمان و احكام» است. نسخه هاي داخلي آن اندك است ولي در پاكستان نسخه هاي زيادي از آن معرفي شده و عناويني چون «احكام الصلاة»، «ايمان و احكام اسلام»، «ايمان»، «رساله ايمان و احكام»، «زينة الايمان»، «ايمان و احكام آن»، «مسائل دين اسلام» و …در آنها ديده مي شود و عنوان «سؤال و جواب» نام جديدي است كه بايد به بيش از ده نام قبلي ساختگي افزود.

6- ص 392 شماره 14694/6 با عنوان «صوميه» و ناشناس؛ از آنچه در انجام آورده شده مي فهميد، اين رساله همان «اكمال الاصلاح» يا ترجمه اصلاح العمل است كه توسط حسن بن محمد علي يزدي متوفاي 1242 ق انجام شده و اين رساله بخش صوم آن است. رك: مدرسه امام صادق قزوين شماره 25 و آستان قدس رضوي شماره 2286.

7- ص 397 شماره 14695/7 با عنوان «شجره»؛ اين رساله كه چندين نسخه از آن در ايران معرفي شده با نام‌هاي مختلف آمده و محتملا نام «شجره و ثمره» كاملترين آن است. در مرعشي بدون آنكه دليل انتساب را روشن كند، آن را از محمد حسين همداني دانسته است. در فهرست مجلس، صدرائي مؤلف را ابوالبركات دانسته كه او هم نه معلوم كرده كه كيست و نه دليل انتساب خود را ذكر كرده است و جز اين، نسخه ديگري در مرعشي جلد 46 با شماره 18122/4 نيز معرفي شده كه سرآغازي كاملا مشابه دارد گرچه در انجام متفاوت است و آن را از ابوالبركات دانسته است.

8- ص 448 شماره 14720/1 با عنوان «رد ركن رابع» و بدون نام مولف؛ اين همان رساله اي است كه اعتضاد السلطنه، عليقلي بن فتحعلي كه از حاج محمد كريم خان كرماني با عنوان ابن عم بزرگوار ياد مي كند و مناظره او با علماء را گزارش كرده است. و با عناوين «احوال محمد كريم خان كرماني» و «رد محمد كريم خان» و «مناظره دانشمندان با كريمخان كرماني» معرفي شده است و با اين نسخه ملي تا بحال 6 نسخه از آن مي شناسيم.

8- ص 470 شماره 14731/1 با عنوان «جنة الاسماء» آمده؛ ولي توصيف مي رساند كه بايد شرح جنة الاسماء باشد كه منسوب به غزالي است كه بيش از 55 نسخه از آن معرفي شده است.

9- ص 475 شماره 14734/1 با عنوان «مساحت» و ناشناس آمده؛ برخي اين رساله را از قاضي زاده رومي، موسي بن محمود – 815 ق دانسته اند گرچه بسياري هم ناشناخته معرفي كرده اند.

مصطفی درایتی

مصطفی درایتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *